Saturday, April 9, 2011

အ​ေြမာက်ဝန်

အ​ေြမာက်ဝန်
အ​ေြမာက်ဝန်သည် အ​ေြမာက်တပ်ကို ကွပ်ကဲြကီး​ြကပ်ရသူ ြဖစ်သည်။ ြမန်မာမငး​များ​လက်ထက်က ရန်ပံုခွင်း​ အ​ေြမာက်​ေတာ်အြပင် စြကာတင် အ​ေြမာက် ၊​ မဟာသြကု​ေဇယျအ​ေြမာက် ၊​ ခန်း​တိုင်း​ေရာက်အ​ေြမာက် ၊​ ဆူး​ေလကုန်း​ မဂင်္လာအ​ေြမာက် အစုသား​များ​ရှိြကရာ အ​ေြမာက်ဝန်သည် အ​ေြမာက်ဗိုလ်၊​ အ​ေြမာက်စာ​ေရး​ စသည့်​ လက်​ေအာက် အဆင့်​ အမှုထမ်း​များ​နှင့်​ အတူ အုပ်ချုက်ကွပ်ကဲရသည်။

အ​ေြမာက်ဝန် ဦး​ထွန်း​ြဖိုး​
အ​ေလာင်း​မင်း​တရား​လက်ထက် ပထမဆံုး​ ခန့်​အပ်ခံခဲ့​ရသူ အ​ေြမာက်ဝန်မှာ သူရိန်​ေဝရ​ေကျာ်ဘွဲ့​ခံ ဦး​ထွန်း​ြဖိုး​ြဖစ်ပါသည်။ ၇ ​ေဖ​ေဖာ်ဝါရီ ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် ြပည်ဆံ​ေတာ်ရှင်တပ်ကို ​ေအာင်နိုင်ြပီး​ေနာက် အ​ေလာင်း​မင်း​တရား​ြကီး​ြပည်နန်း​ေတာ်၌ စံ​ေနစဉ် ြပည်ြမို့​သား​ အ​ေြမာက်မှူး​ေဟာင်း​ ဦး​ထွန်း​ြဖိုး​က ြပည်ြမို့​အ​ေနာက်​ေတာင်​ေထာင့်​မှ ရန်ပံုခွင်း​အ​ေြမာက်ြဖင့်​ ပစ်ခတ်ခဲ့​ေြကာင်း​ ​ေြပာြကား​သည်ကို ြကား​သိရသြဖင့်​ ​ေခါ်ယူ​ေမး​ြမန်း​ခဲ့​သည်။
ထိုအခါ အ​ေြမာက်မှူး​ ဦး​ထွန်း​ြဖိုး​က ရန်ပံုခွင်း​အ​ေြမာက်ရာဇဝင်ကို ​ေအာက်ပါအတိုင်း​ေြပာြပခဲ့​၏။ သူက ဆင်ြကား​ရှင်လက်ထက်တွင် ြပည်ြမို့​မှ ဟံသာဝတီသို့​ လိုက်ပါသွား​ရ​ေြကာင်း​ ၊​ သန်လျှင်​ေရဝန်ထံ၌ ​ေနရစဉ် ရန်ပံုခွင်း​ အ​ေြမာက်ကို အရမံသ​ေဘင်္ာမှ သန်လျင်​ေရဝန်က ​ေငွ ၇ ပိဿာ ၅၀ ြဖင့်​ ဝယ်ယူခဲ့​ေြကာင်း​ ယင်း​ေနာက် သန်လျင်​ေရဝန်ကို ြပည်ြမို့​ဝန်ရာဇူး​ ခန့်​အပ်စဉ် အ​ေြမာက်ြကီး​ြပည်ြမို့​ သို့​ေရာက်လာခဲ့​ကာ သူ့​အား​ အ​ေြမာက်မှူး​ရာထူး​ခန့်​အပ်ခဲ့​ေြကာင်း​ ြဖစ်ပါသည်။ ထိုစဉ် အ​ေြမာက်မှူး​ေဟာင်း​ ဦး​ထွန်း​ြဖိုး​ကို အ​ေလာင်း​မင်း​တရား​ အား​ရ​ေတာ်မူ၍ အ​ေြမာက်ဝန် အရာခန့်​အပ်လိုက်ပါသည်။

အ​ေြမာက်ဝန် ဦး​ေအာင်​ေဘာ်
၁၇၆၃ ခုနှစ် ​ေြမဒူး​မင်း​ (ဆင်ြဖူရှင်) နန်း​တက်လာြပီး​ေနာက် အ​ေြမာက်ဝန်ရာထူး​အား​ ​ေနမျိုး​သီဟသူဘွဲ့​ခံ ဦး​ေအာင်​ေဘာ်ကို ခန့်​အပ်ခဲ့​ပါသည်။ အ​ေြမာက်ဝန် ဦး​ေအာင်​ေဘာ်သည် ၁၅ စက်တင်ဘာ ၁၇၆၄ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့​စည်း​ခဲ့​သည့်​ ​ေနမျိုး​သခင်္ယာဦး​စီး​ေသာ ၄၀ ​ေတာ် ​ေသွး​ေသာက်အဖွဲ့​၌ ပါဝင်ခဲ့​၏။ ယင်း​ေနာက် ၅ စက်တင်ဘာ ၁၇၆၉ ခုနှစ်တွင် စန္ဒပူရီ (လင်း​ဇင်း​)မှ သမီး​ကညာ ဆက်သလာရာ ​ေနမျိုး​သီဟသူဘွဲ့​ခံ အ​ေြမာက်ဝန်ဦး​ေအာင်​ေဘာ် အခမ်း​အနား​သို့​ တက်​ေရာက်ခဲ့​၏။
​ေြမဒူး​မင်း​ လက်ထက်​ေနှာင်း​ပိုင်း​ကာလတွင် အ​ေြမာက်ဝန် ဦး​ေအာင်​ေဘာ်သည် အတွင်း​ဝန်ရာထူး​ကိုလည်း​ ရရှိခဲ့​
ပါသည်။ အ​ေြမာက်ဝန် ဦး​ေအာင်​ေဘာ်သည် ​ေြမဒူး​မင်း​ နတ်ရွာစံလုနီး​အချိန်တွင် ​ေရနန်း​ေတာ်မှ သလွန်​ေတာ်ဆီး​သို့​
​ေရွှ့​ေဆာင်ရာ၌ အနီး​ကပ်ပါဝင်ခဲ့​၏။ ၁၇၇၆ ခုနှစ်တွင် ​ေြမဒူး​မင်း​ နတ်ရွာစံလွန်သွား​ြပီး​ေနာက် စဉ့်​ကူး​မင်း​နန်း​
တက်လာ​ေသာအခါ ဦး​ေအာင်​ေဘာ်ကိုပင် အ​ေြမာက်ဝန် အရာခန့်​အပ်ခဲ့​
ပါသည်။
စဉ့်​ကူး​မင်း​နန်း​တက်စ ၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၇၇၆ ခုနှစ်တွင် အ​ေြမာက်ဝန် ​ေနမျိုး​သီဟသူ အပါအဝင် တပ်များ​အား​ လကွန်း​ဖာသင်​ေဒသသို့​ စစ်ချီတက်​ေစခဲ့​ေြကာင်း​ သိရှိရ၏။

ဗဒံုမင်း​လက်ထက်
ဗဒံုမင်း​ (ဘိုး​ေတာ်ဘုရား​)လက်ထက်တွင် အ​ေြမာက်ဝန်ရာထူး​အ​ေြပာင်း​အလဲ ြဖစ်ခဲ့​ပါသည်။ ၂၇ ​ေဖ​ေဖာ်ဝါရီ ၁၇၉၀ ြပည့်​နှစ်တွင် ပဲခူး​ေရွှ​ေမာ်​ေဓာဘုရား​ ထီး​ေတာ်သစ်တင်လှူရာ၌ အ​ေြမာက်ဝန်​ေနမျိုး​ေဇယ အ​ေနာ်ရထာ ြကီး​ြကပ်လုပ်​ေဆာင်ခဲ့​ရပါသည်။ ယင်း​ေနာက် ၉ ​ေဖ​ေဖာ်ဝါရီ ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် မိတ္ထီလာမင်း​သမီး​အား​ ကွမ်း​ခွံ့​မဂင်္လာအခမ်း​အနား​ ကျင်း​ပချိန်၌မူ အ​ေြမာက်ဝန် ​ေရွှ​ေတာင်သီရိစည်သူ တက်​ေရာက်ခဲ့​ပါသည်။ ​ေရွှ​ေတာင်သီရိစည်သူသည် ၁၈၇၀ ခုနှစ်၊​ ​ေဖ​ေဖာ်ဝါရီလတွင် ဆင်ြဖူ​ေတာ် ဆိုက်​ေရာက်စဉ်ကလည်း​ ဆင်ြဖူ​ေတာ်သိမ်း​အခမ်း​အနား​သို့​ တက်​ေရာက်ခဲ့​ေသး​၏။

စစ်ကိုင်း​မင်း​လက်ထက်
စစ်ကိုင်း​မင်း​ (ဘြကီး​ေတာ်) လက်ထက် အ​ေြမာက်ဝန်အြဖစ် ခန့်​အပ်ခံခဲ့​ရသူမှာ ဦး​မှို သည် ​ေနာင်ပန်း​ပဲမင်း​ြကီး​ဟု ထင်ရှား​လာခဲ့​သူ ြဖစ်၏။ သူသည် ရာထူး​အဆင့်​ဆင့်​တက်ခဲ့​ြပီး​ မင်း​တုန်း​မင်း​လက်ထက်၌ ြမ​ေတာင်ြမို့​စား​ ဝန်ြကီး​လာခဲ့​သည်။

သာယာဝတီမင်း​လက်ထက်
သာယာဝတီမင်း​နန်း​တက်စ ၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် အ​ေြမာက်ဝန်​ေနမျိုး​မင်း​ေခါင်​ေကျာ်အား​ အ​ေဆာင်အရွက်များ​ ​ေပး​အပ်ခဲ့​ပါသည်။ မြကာမီ အ​ေြမာက်ဝန်ရာထူး​ကို ဦး​ကံအား​ ​ေပး​အပ်လိုက်ပါသည်။ ၁၈၄၁ ခုနှစ် ​ေအာက်တိုဘာလတွင် သာယာဝတီမင်း​ ရန်ကုန်သို့​ စုန်ဆင်း​စဉ် အ​ေြမာက်ဝန် ဝန်း​သိုြမို့​စား​ မင်း​ြကီး​မင်း​လှ မဟာမင်း​ထင်ဘွဲ့​ခံ ဦး​ကံ လိုက်ပါလာခဲ့​ရ၏။ အ​ေြမာက်ဝန် ဦး​ကံသည် ရန်ကုန်၌ ရှိ​ေနစဉ်အတွင်း​ ​ေရွှတိဂံု​ေစတီ​ေတာ်၌ ဆည်း​လည်း​တစ်လံုး​လှူဒါန်း​ခဲ့​ရာ ဆည်း​လည်း​ပါစာအရ လက်ဝဲဝင်း​မှူး​ရာထူး​ကိုလည်း​ ထမ်း​ေဆာင်ခဲ့​ရ​ေြကာင်း​ သိရှိရပါသည်။

ပုဂံမင်း​လက်ထက်
ပုဂံမင်း​ (၁၈၄၆-၁၈၅၂) လက်ထက်တွင် အ​ေြမာက်ဝန်ရာထူး​ခန့်​အပ် ခံရသူမှာ ဦး​ပါတူ ြဖစ်ပါသည်။ အ​ေြမာက်ဝန် ဦး​ပါတူသည် ၁၈၅၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ြဖစ်ပွား​ခဲ့​ေသာ မင်း​တုန်း​က​ေနာင် မင်း​သား​များ​ အ​ေရး​၌ ပုဂံမင်း​၏ ဘက်​ေတာ်သား​တစ်ဦး​အြဖစ် မင်း​သား​များ​အား​ လိုက်လံနှိမ်နင်း​ခဲ့​ရသည်။

မင်း​တုန်း​မင်း​လက်ထက်
၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် မင်း​တုန်း​မင်း​ နန်း​တက်လာြပီး​ေနာက် ဦး​ေရွှဇင်အား​ မင်း​လှသီရိမင်း​ထင်ဘွဲ့​ြဖင့်​ အ​ေြမာက်ဝန်အရာ ခန့်​အပ်ခဲ့​သည်။ သို့​ေသာ် မြကာမီ သံ​ေတာ်ဆင့်​ဦး​ဘီကို မဟာမင်း​ထင်မင်း​ေခါင်ဘွဲ့​ြဖင့်​ အ​ေြမာက်ဝန်ရာထူး​အ​ေြပာင်း​လဲ ခန့်​အပ်ခဲ့​ြပန်၏။ ဦး​ဘီမှာ ​ေနာင် ြမို့​သစ်အတွင်း​ဝန်အြဖစ် ထင်ရှား​ခဲ့​သူ ြဖစ်သည်။ ဦး​ဘီအား​ ဆက်ခံလျက် အ​ေြမာက်ဝန်ြဖစ်လာသူမှာ ဗန်း​ေမာ်ဝန်​ေထာက်မင်း​ြကီး​ မဟာမင်း​ေခါင်​ေကျာ်စွာဘွဲ့​ခံ ဦး​တုတ် ြဖစ်ပါသည်။ ၁၈၆၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အ​ေြမာက်ဝန် ဦး​တုတ်အား​ အတွင်း​ဝန် ရာထူး​တိုး​ြမှင့်​ေပး​လိုက်ရာ အ​ေြမာက်ဝန်ဟု အမည်တွင်လာခဲ့​သည်။
၁၈၆၆ ခုနှစ် ြမင်ကွန်း​ ြမင်း​ခံုတိုင်အ​ေရး​ ြဖစ်ပွား​စဉ်အခါ၌မှု အ​ေြမာက်ဝန် မဟာ​ေနာ်ရထာ၏ တပ်​ေြမနန်း​ေတာ်မှ ရပ်တန့်​ခုခံခဲ့​ရပါသည်။

သီ​ေပါမင်း​လက်ထက်
သီ​ေပါမင်း​ (၁၈၇၈-၁၈၈၅) လက်ထက်တွင် ခန့်​အပ်ခံခဲ့​ရသည်။ အ​ေြမာက်ဝန်မှာ မင်း​ထင်မင်း​လှ​ေကျာ်​ေခါင်ဘွဲ့​ခံ ဦး​ခင်​ေမာင်ြကီး​ ြဖစ်သည်။ အ​ေြမာက်ဝန် ဦး​ခင်​ေမာင်ြကီး​သည် တိုင်တား​မင်း​ြကီး​၏သမီး​ ပထိမ်း​သခင်နှင့်​ ခင်ပွန်း​ ​ေတာင်ထား​ဝယ်ဗိုလ်ဦး​တိုး​တို့​၏ သား​ြကီး​ြဖစ်၏။ ၁၈၈၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် စက်ပစ်ြကစဉ် အ​ေြမာက်ဝန်မဘဲြမို့​စား​ ဦး​ခင်​ေမာင်ြကီး​လည်း​ လိုက်ပါခဲ့​ရသည်။
ဤတွင် ရတနာပံု​ေခတ်က အ​ေြမာက် အမှုထမ်း​ ၇၉၅ ဦး​ ရှိခဲ့​ရာ နှစ်စဉ် ​ေဆာင်း​ဥတုသို့​ ​ေရာက်ရှိလာလျှင် မန္တ​ေလး​ေတာင် အ​ေရှ့​ဘက် စက်ကတုတ်သို့​ သွား​ေရာက်ကာ စစ်​ေရး​ေလ့​ကျင့်​မှုများ​ ြပုလုပ်ြကရပါသည်။ သီ​ေပါမင်း​လက်ထက်၌ပင် မဟာမင်း​လှ မင်း​ထင်ရာဇာဘွဲ့​ခံ အ​ေြမာက်ဝန် တစ်ဦး​၏ ဘွဲ့​မည်ကိုလည်း​ ​ေတွ့​ရှိရ၏။ အ​ေြမာက်ဝန်နှင့်​ ဇနီး​တို့​ ဘုန်း​ေတာ်ြကီး​ေကျာင်း​၌ ကျမ်း​စာ​ေပထုပ် လှူဒါန်း​ရာတွင် ​ေပစာထုပ်ြကိုး​ပါစာအရ သိရှိရြခင်း​ပင် ြဖစ်ပါသည်။ အလား​တူ ဝက်မစွတ်ဝန်​ေထာက် ဦး​လတ်၏ ဒိုင်ယာရီပါ အ​ေြမာက်ဝန် ဦး​ဘဆိုသူမှာလည်း​ သီ​ေပါမင်း​လက်ထက် ​ေနာက်ဆံုး​ အ​ေြမာက်ဝန်ြဖစ်ဟန်ရှိပါသည်။ သူ့​ကို ၃၁ ဩဂုတ် ၁၈၉၇ ခုနှစ်တိုင် ​ေတွ့​ရှိရဆဲ ြဖစ်ပါသည်။

No comments:

Post a Comment